Een innerlijke kaart, geen enkel vast stelsel
Hindoeïsme omvat veel tradities. Niet iedere yogische of tantrische tekst gebruikt dezelfde chakra’s, hetzelfde aantal of dezelfde namen. Een kaart hoort bij een bepaalde oefenweg. De bedoeling is niet uitsluitend om iets over het lichaam te vertellen, maar om de aandacht te leiden naar een andere manier van ervaren.
Een bekende beschrijving staat in de zestiende-eeuwse Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa van Pūrṇānanda. De titel verwijst naar zes centra. Boven die zes verschijnt Sahasrara, de duizendbladige lotus. Arthur Avalon, de schrijversnaam van John Woodroffe, maakte deze tekst met vertaling en commentaar toegankelijk in The Serpent Power. Wie zich verder wil verdiepen in verschillende yogabronnen vindt een bredere verzameling in Roots of Yoga.
Van de basis naar de duizendbladige lotus
De weg begint bij Muladhara, de wortelsteun. Daarop volgen Svadhisthana, Manipura, Anahata, Vishuddha en Ajna. Bij de eerste vijf verschijnen de elementen aarde, water, vuur, lucht en ruimte. Elk element krijgt vorm in een lotus met eigen letters, een geometrisch teken en verdere beelden.
Bij Ajna komt de aandacht nadrukkelijk bij de geest en haar verstilling. Sahasrara vormt de voltooiing boven de zes centra. Die opbouw is geen wedstrijd naar het hoogste punt. De symbolen krijgen hun betekenis binnen de gehele beoefening.
Shakti, Shiva en kundalini
Kundalini wordt verbeeld als de opgerolde Shakti, de goddelijke kracht die bij de basis rust. Haar beweging door de centrale baan, Sushumna, wordt beschreven als een ontwaken. In de vereniging van Shakti en Shiva bij de kruin komen kracht en bewustzijn samen. Dit is beeldtaal voor een diepe spirituele voltooiing.
Ook de Haṭha Yoga Pradīpikā behandelt kundalini en de centrale baan. Daar horen oefeningen en begeleiding bij, niet alleen het bekijken van een chakraplaat. De uitleg van kundalini gaat verder op deze achtergrond in; bij nadi’s lees je over de energiebanen.
Waarom klank en beeld bij elkaar horen
Een lotus is meer dan een herkenningsteken. Letters, klanken en goddelijke gestalten vormen samen een meditatiebeeld. De beoefenaar leest het niet alleen met de ogen, maar neemt het mee in aandacht, herhaling en toewijding. Een mantra heeft daarbij een eigen plaats binnen de overdracht van een traditie.
Je kunt kennismaken door rustig één symbool te bekijken en de bijbehorende uitleg te lezen. Voor specifieke tantrische oefeningen is de leraar en de traditie waarin ze worden gegeven belangrijk. Begin voor de beeldtaal bij chakrasymbolen en lees daarna over de bīja-klanken.
Vragen over chakra’s in het hindoeïsme
Zijn er in hindoeïstische teksten altijd zeven chakra’s?
Nee. Het aantal en de uitwerking verschillen per tekst en traditie. De Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa beschrijft zes centra met daarboven Sahasrara.
Wat is The Serpent Power?
Het is Arthur Avalons vertaling met commentaar van onder andere de Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa. Arthur Avalon is de schrijversnaam van John Woodroffe.
- Pūrṇānanda, Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa, vertaald in Arthur Avalon (John Woodroffe), The Serpent Power: klassieke tekst en commentaar
- Haṭha Yoga Pradīpikā, hoofdstuk 3: kundalini en de centrale baan; historische vertaling van Pancham Sinh
- James Mallinson en Mark Singleton, Roots of Yoga (2017): bronnen over de geschiedenis van yoga
- Harish Johari, Chakras: Energy Centers of Transformation: uitleg vanuit yoga en tantra